Eternal Vedic

Kanakadhara Stotram

Full selected original edition, mechanical Roman and unit-aligned editorial sense summaries.

कनकधारा स्तोत्रम्

Open interactive reader · पाठ, Roman, bookmarks

Complete selected original: 19 reading units. Ambuda selected 18-stanza recension plus colophon. Other circulating recensions contain additional stanzas; those are not silently merged.

Ambuda selected 18-stanza recension plus colophon. Other circulating recensions contain additional stanzas; those are not silently merged.

Scholarly review pending. Hindi and English editorial sense summaries accompany every unit; these are separate from the original.

Unit 1

अङ्गं हरेः पुलकभूषणमाश्रयन्ती भृङ्गाङ्गनेव मुकुलाभरणं तमालम् । अङ्गीकृताखिलविभूतिरपाङ्गलीला माङ्गल्यदास्तु मम मङ्गलदेवतायाः ॥ १ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

aṅgaṃ hareḥ pulakabhūṣaṇamāśrayantī bhṛṅgāṅganeva mukulābharaṇaṃ tamālam | aṅgīkṛtākhilavibhūtirapāṅgalīlā māṅgalyadāstu mama maṅgaladevatāyāḥ || 1 ||

Editorial sense · भाव-सार

Lakshmi’s playful glance adorns Hari like a bee on a flowering tamala tree; the devotee asks that it bring auspiciousness.

लक्ष्मी की शुभ कटाक्ष-लीला हरि के शरीर पर भँवरे जैसी शोभित है; वह भक्त के लिए मंगलकारी हो।

Unit 2

मुग्धा मुहुर्विदधती वदने मुरारेः प्रेमत्रपाप्रणिहितानि गतागतानि । मालादृशोर्मधुकरीव महोत्पले या सा मे श्रियं दिशतु सागरसंभवायाः ॥ २ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

mugdhā muhurvidadhatī vadane murāreḥ prematrapāpraṇihitāni gatāgatāni | mālādṛśormadhukarīva mahotpale yā sā me śriyaṃ diśatu sāgarasaṃbhavāyāḥ || 2 ||

Editorial sense · भाव-सार

Her shy, loving gaze moves to and from Vishnu’s face like a bee at a great lotus. The ocean-born goddess is asked to grant well-being.

संकोच और प्रेम से विष्णु के मुख पर लौटती दृष्टि कमल पर भ्रमर जैसी है; समुद्र से उत्पन्न देवी समृद्धि दें।

Unit 3

विश्वामरेन्द्रपदविभ्रमदानदक्ष- मानन्दहेतुरधिकं मुरविद्विषोऽपि । ईषन्निषीदतु मयि क्षणमीक्षणार्द्ध- मिन्दीवरोदरसहोदरमिन्दिरायाः ॥ ३ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

viśvāmarendrapadavibhramadānadakṣa- mānandaheturadhikaṃ muravidviṣo’pi | īṣanniṣīdatu mayi kṣaṇamīkṣaṇārddha- mindīvarodarasahodaramindirāyāḥ || 3 ||

Editorial sense · भाव-सार

A little of Indira’s dark-lotus glance, praised as capable of granting Indra’s station and delighting Vishnu, is sought for the devotee.

इन्दिरा की थोड़ी-सी दृष्टि भी इन्द्र का पद देने और विष्णु को आनन्दित करने वाली कही गई है; वह क्षण भर भक्त पर ठहरे।

Unit 4

आमीलिताक्षमधिगम्य मुदा मुकुन्द- मानन्दकन्दमनिमेषमनङ्गतन्त्रम् । आकेकरस्थितकनीनिकपक्ष्मनेत्रं भूत्यै भवेन्मम भुजंगशयाङ्गनायाः ॥ ४ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

āmīlitākṣamadhigamya mudā mukunda- mānandakandamanimeṣamanaṅgatantram | ākekarasthitakanīnikapakṣmanetraṃ bhūtyai bhavenmama bhujaṃgaśayāṅganāyāḥ || 4 ||

Editorial sense · भाव-सार

The goddess of the serpent-reclining Lord gazes lovingly at Mukunda with partly closed eyes; the poet seeks her blessing.

अर्धमीलित नेत्रों से मुकुन्द पर प्रेमभरी दृष्टि डालती देवी की कृपा भक्त को कल्याण दे।

Unit 5

बाह्वन्तरे मधुजितः श्रितकौस्तुभेया हारावलीव हरिनीलमयी विभाति । कामप्रदा भगवतोऽपि कटाक्षमाला कल्याणमावहतु मे कमलालयायाः ॥ ५ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

bāhvantare madhujitaḥ śritakaustubheyā hārāvalīva harinīlamayī vibhāti | kāmapradā bhagavato’pi kaṭākṣamālā kalyāṇamāvahatu me kamalālayāyāḥ || 5 ||

Editorial sense · भाव-सार

Near the Kaustubha jewel on Vishnu’s chest, her glances shine like a sapphire garland; they are invoked for the speaker’s welfare.

विष्णु के वक्ष पर कौस्तुभ के पास लक्ष्मी के कटाक्ष नीलम की माला जैसे चमकते हैं; वे कल्याण लाएँ।

Unit 6

कालाम्बुदालिललितोरसि कैटभारे- र्धाराधरे स्फुरति यत्तटिदङ्गनेव । मातुः समस्तजगतां महनीयमूर्ति- र्भद्राणि मे दिशतु भार्गवनन्दनायाः ॥ ६ ।

Roman transliteration · उच्चारण

kālāmbudālilalitorasi kaiṭabhāre- rdhārādhare sphurati yattaṭidaṅganeva | mātuḥ samastajagatāṃ mahanīyamūrti- rbhadrāṇi me diśatu bhārgavanandanāyāḥ || 6 |

Editorial sense · भाव-सार

Against Vishnu’s cloud-dark chest she shines like lightning. The hymn invokes Bhrigu’s daughter, mother of the worlds, for blessings.

विष्णु के मेघ जैसे वक्ष पर देवी बिजली जैसी चमकती हैं; भृगु की पुत्री, जगत् की माता शुभ प्रदान करें।

Unit 7

प्राप्तं पदं प्रथमतः खलु यत्प्रभावा- न्माङ्गल्यभाजि मधुमाथिनि मन्मथेन । मय्यापतेत्तदिह मन्थरमीक्षणार्धं मन्दालसं च मकरालयकन्यकायाः ॥ ७ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

prāptaṃ padaṃ prathamataḥ khalu yatprabhāvā- nmāṅgalyabhāji madhumāthini manmathena | mayyāpatettadiha mantharamīkṣaṇārdhaṃ mandālasaṃ ca makarālayakanyakāyāḥ || 7 ||

Editorial sense · भाव-सार

The ocean-daughter’s gentle gaze is described as giving Love a place with Vishnu; the devotee seeks a share of that glance.

समुद्र-कन्या की मन्द, प्रेमभरी दृष्टि से कामदेव को विष्णु पर प्रभाव मिला—उसी दृष्टि की कृपा भक्त माँगता है।

Unit 8

दद्याद्दयानुपवनो द्रविणाम्बुधरा- मस्मिन्न किंचन विहंगशिशौ विषण्णे । दुष्कर्मधर्ममपनीय चिराय दूरं नारायणप्रणयिनीनयनाम्बुवाहः ॥ ८ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

dadyāddayānupavano draviṇāmbudharā- masminna kiṃcana vihaṃgaśiśau viṣaṇṇe | duṣkarmadharmamapanīya cirāya dūraṃ nārāyaṇapraṇayinīnayanāmbuvāhaḥ || 8 ||

Editorial sense · भाव-सार

Her eyes are imagined as rainclouds moved by compassion’s breeze, showering resources on the sorrowful, destitute speaker and removing harmful deeds.

नारायण-प्रिया की दृष्टि करुणा की हवा से चलने वाला मेघ बने और निर्धन, उदास चातक जैसे भक्त पर धन की वर्षा करे, दुष्कर्म दूर करे।

Unit 9

इष्टाविशिष्टमतयोऽपि यया दयार्द्र- दृष्ट्या त्रिविष्टपपदं सुलभं लभन्ते । दृष्टिः प्रहृष्टकमलोदरदीप्तिरिष्टां पुष्टिं कृषीष्ट मम पुष्करविष्टरायाः ॥ ९ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

iṣṭāviśiṣṭamatayo’pi yayā dayārdra- dṛṣṭyā triviṣṭapapadaṃ sulabhaṃ labhante | dṛṣṭiḥ prahṛṣṭakamalodaradīptiriṣṭāṃ puṣṭiṃ kṛṣīṣṭa mama puṣkaraviṣṭarāyāḥ || 9 ||

Editorial sense · भाव-सार

Her compassionate gaze is praised as making even heavenly stations accessible; its lotus-like brightness is asked to nourish the devotee.

देवी की करुणामयी दृष्टि उच्च पद भी सुलभ बनाती है; खिलते कमल जैसी वह दृष्टि भक्त का पोषण करे।

Unit 10

गीर्देवतेति गरुडध्वजसुन्दरीति शाकंभरीति शशिशेखरवल्लभेति । सृष्टिस्थितिप्रलयकेलिषु संस्थितायै तस्यै नमस्त्रिभुवनैकगुरोस्तरुण्यै ॥ १० ॥

Roman transliteration · उच्चारण

gīrdevateti garuḍadhvajasundarīti śākaṃbharīti śaśiśekharavallabheti | sṛṣṭisthitipralayakeliṣu saṃsthitāyai tasyai namastribhuvanaikagurostaruṇyai || 10 ||

Editorial sense · भाव-सार

The poet salutes the goddess known as Speech, Vishnu’s beloved, Shakambhari and Shiva’s beloved, present through creation, preservation and dissolution.

सृष्टि, स्थिति और संहार में वाणी, विष्णु-प्रिया, शाकम्भरी और शिव-प्रिया रूपों से स्थित देवी को प्रणाम है।

Unit 11

श्रुत्यै नमोऽस्तु शुभकर्मफलप्रसूत्यै रत्यै नमोऽस्तु रमणीयगुणार्णवायै । शक्त्यै नमोऽस्तु शतपत्रनिकेतनायै पुष्ट्यै नमोऽस्तु पुरुषोत्तमवल्लभायै ॥ ११ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

śrutyai namo’stu śubhakarmaphalaprasūtyai ratyai namo’stu ramaṇīyaguṇārṇavāyai | śaktyai namo’stu śatapatraniketanāyai puṣṭyai namo’stu puruṣottamavallabhāyai || 11 ||

Editorial sense · भाव-सार

Salutations honour her as sacred revelation, delight, power and nourishment: giver of good action’s fruits, ocean of beautiful qualities, lotus-dweller and beloved of Purushottama.

श्रुति, रति, शक्ति और पुष्टि रूप देवी को प्रणाम; शुभ कर्मफल देने वाली, गुणों का सागर, कमलवासी और पुरुषोत्तम की प्रिया हैं।

Unit 12

नमोऽस्तु नालीकनिभाननायै नमोऽस्तु दुग्धोदधिजन्मभूम्यै । नमोऽस्तु सोमामृतसोदरायै नमोऽस्तु नारायणवल्लभायै ॥ १२ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

namo’stu nālīkanibhānanāyai namo’stu dugdhodadhijanmabhūmyai | namo’stu somāmṛtasodarāyai namo’stu nārāyaṇavallabhāyai || 12 ||

Editorial sense · भाव-सार

The hymn salutes her lotus-like face, birth from the ocean of milk, kinship with the Moon and nectar, and companionship with Narayana.

कमल-मुखी, क्षीरसागर से जन्मी, चन्द्र और अमृत की सहोदरा, नारायण की प्रिया को प्रणाम।

Unit 13

संपत्कराणि सकलेन्द्रियनन्दनानि साम्राज्यदानविभवानि सरोरुहाक्षि । त्वद्वन्दनानि दुरिताहरणोद्यतानि मामेव मातरनिशं कलयन्तु मान्ये ॥ १३ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

saṃpatkarāṇi sakalendriyanandanāni sāmrājyadānavibhavāni saroruhākṣi | tvadvandanāni duritāharaṇodyatāni māmeva mātaraniśaṃ kalayantu mānye || 13 ||

Editorial sense · भाव-सार

Bowing to the lotus-eyed mother is praised for prosperity, delight and removal of hardship; the devotee asks to remain in that reverence.

कमलनयनी माता के प्रति नमन धन, इन्द्रियों का आनन्द और विपत्ति-नाश देने वाला कहा गया है; भक्त निरन्तर वह नमन चाहता है।

Unit 14

यत्कटाक्षसमुपासनाविधिः सेवकस्य सकलार्थसंपदः । संतनोति वचनाङ्गमानसै- स्त्वां मुरारिहृदयेश्वरीं भजे ॥ १४ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

yatkaṭākṣasamupāsanāvidhiḥ sevakasya sakalārthasaṃpadaḥ | saṃtanoti vacanāṅgamānasai- stvāṃ murārihṛdayeśvarīṃ bhaje || 14 ||

Editorial sense · भाव-सार

With speech, body and mind the poet worships the goddess of Vishnu’s heart, whose glance is praised as sustaining the devotee’s resources.

कटाक्ष की उपासना से भक्त को समृद्धि मिलती है—ऐसी श्रद्धा से वाणी, शरीर और मन से विष्णु के हृदय की अधिष्ठात्री का भजन है।

Unit 15

सरसिजनिलये सरोजहस्ते धवलतमांशुकगन्धमाल्यशोभे । भगवति हरिवल्लभे मनोज्ञे त्रिभुवनभूतिकरि प्रसीद मह्यम् ॥ १५ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

sarasijanilaye sarojahaste dhavalatamāṃśukagandhamālyaśobhe | bhagavati harivallabhe manojñe tribhuvanabhūtikari prasīda mahyam || 15 ||

Editorial sense · भाव-सार

The lotus-dwelling, lotus-bearing beloved of Hari, radiant with bright garments and flowers, is invoked as a source of the three worlds’ welfare.

कमल में रहने वाली, कमलधारिणी, उज्ज्वल वस्त्र व पुष्पों से शोभित हरि-प्रिया तीन लोकों का कल्याण करती हैं; वे प्रसन्न हों।

Unit 16

दिघ्वस्तिभिः कनककुम्भमुखावसृष्टः स्वर्वाहिनीविमलचारुजलप्लुताङ्गीम् । प्रातर्नमामि जगतां जननीमशेष- लोकाधिनाथगृहिणीममृताब्धिपुत्रीम् ॥ १६ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

dighvastibhiḥ kanakakumbhamukhāvasṛṣṭaḥ svarvāhinīvimalacārujalaplutāṅgīm | prātarnamāmi jagatāṃ jananīmaśeṣa- lokādhināthagṛhiṇīmamṛtābdhiputrīm || 16 ||

Editorial sense · भाव-सार

At dawn the poet bows to the ocean-born world-mother, bathed by directional elephants pouring celestial river water from golden vessels.

स्वर्ण कलशों से दिव्य गंगा का जल अर्पित करते दिग्गजों द्वारा अभिषिक्त क्षीरसागर-कन्या और जगन्माता को सुबह प्रणाम है।

Unit 17

कमले कमलाक्षवल्लभे त्वं करुणापूरतरङ्गितैरपाङ्गैः । अवलोकय मामकिंचनानां प्रथमं पात्रमकृत्रिमं दयायाः ॥ १७ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

kamale kamalākṣavallabhe tvaṃ karuṇāpūrataraṅgitairapāṅgaiḥ | avalokaya māmakiṃcanānāṃ prathamaṃ pātramakṛtrimaṃ dayāyāḥ || 17 ||

Editorial sense · भाव-सार

The beloved of the lotus-eyed Lord is asked to look upon the speaker with waves of compassion, as one especially in need of her unforced mercy.

कमलाक्ष की प्रिया से करुणापूर्ण दृष्टि की प्रार्थना है; भक्त स्वयं को उनकी सहज दया का विशेष पात्र, निर्धन मानता है।

Unit 18

स्तुवन्ति ये स्तुतिभिरमीभिरन्वहं त्रयीमयीं त्रिभुवनमातरं रमाम् । गुणाधिका गुरुतरभाग्यभाजिनो भवन्ति ते भुवि बुधभाविताशयाः ॥ १८ ॥

Roman transliteration · उच्चारण

stuvanti ye stutibhiramībhiranvahaṃ trayīmayīṃ tribhuvanamātaraṃ ramām | guṇādhikā gurutarabhāgyabhājino bhavanti te bhuvi budhabhāvitāśayāḥ || 18 ||

Editorial sense · भाव-सार

The concluding fruit verse praises daily worshippers as enriched in virtue, good fortune and thoughtful character. It expresses devotional belief, not a guaranteed financial result.

फलश्रुति दैनिक स्तुति करने वालों में गुण, सौभाग्य और बुद्धिमान भाव विकसित होने की धार्मिक प्रशंसा करती है।

Unit trailer

इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्दभग- वत्पूज्यपादशिष्यस्य श्रीमच्छंकरभगवतः कृतौ कनकधारास्तोत्रं संपूर्णम् ॥

Roman transliteration · उच्चारण

iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasya śrīgovindabhaga- vatpūjyapādaśiṣyasya śrīmacchaṃkarabhagavataḥ kṛtau kanakadhārāstotraṃ saṃpūrṇam ||

Editorial sense · भाव-सार

The witness’s colophon attributes the completed hymn to Shankara, disciple of Govinda Bhagavatpada.

साक्ष्य का समापन इसे गोविन्दभगवत्पाद के शिष्य शंकर की रचना के रूप में प्रस्तुत करता है।

Edition & acknowledgements · संस्करण और आभार

Edition and reuse

Ancient Sanskrit composition. Ambuda text witness credited; its XML availability field is TODO, so no blanket licence is asserted for the project or other materials. No modern translation or recording reproduced.

Original Eternal Vedic editorial sense summaries; CC BY-SA 4.0. Not a word-for-word scholarly translation.